Kamica moczowa u kotów

Choroby dolnych dróg moczowych kotów  (tzw. SUK, FLUTD) są jednym z głównych powodów wizyt w gabinecie weterynaryjnym, a kamica moczowa jest drugą co do częstości przyczyną FLUTD. Kamica moczowa, to zaburzenie polegające na wytrącaniu się w moczu kryształów, które łącząc się ze sobą tworzą kamienie pojawiające się najczęściej w pęcherzu i cewce moczowej. Kamicę można postrzegać jako następstwo zaburzeń —  dietetycznych, metabolicznych, genetycznych, zakaźnych, behawioralnych, oraz związanych z  wiekiem i płcią.

Spis treści:

1. Szczawiany i Struwity a położenie geograficzne

2. Kamienie struwitowe (fosforany amonowo-magnezowe)

3. Kamienie szczawianowo-wapniowe (CaOx)

4. Inne kamice

Szczawiany i Struwity a położenie geograficzne

 U kotów najczęściej występują kamienie składające się ze szczawianów wapnia oraz z trójfosforanów amonowo-magnezowych,  czyli tak zwane struwity.

Częstotliwość występowania szczawianów i  struwitów w różnych częściach świata zależy od klimatu i rodzaju stosowanej w danym kraju diety. W badaniach przeprowadzonych w Kalifornii zaobserwowano spadek występowania szczawianów wapnia z 50,1% do 37% wszystkich przypadków, natomiast wzrasta odsetek struwitów - z 41,8% do 54,5%. Z badań przeprowadzonych w Holandii wynika, że  u kotów najczęściej występują szczawiany — 68,8%, a struwity pojawiają się w 24,2% przypadków. Natomiast w Irlandii w latach 2010-2020 kamienie struwitowe stanowiły 44,3%, a szczawianowe 43,5% przypadków, przy czym ryzyko pojawiania się szczawianów rośnie wraz z wiekiem.

Z obserwacji własnych wynika, że w Polsce występowanie szczawianów i struwitów, rozkłada się mniej więcej po połowie.   

Kamienie struwitowe (fosforany amonowo-magnezowe)

U kotów około 45% kamieni moczowych to struwity tworzące się w jałowym moczu. Patogeneza kamicy struwitowej jest słabo poznana, ale znany jest wpływ diety i otyłości na pojawianie się tych kamieni.

Za czynnik ryzyka uważana jest dieta o wysokiej zawartości magnezu, fosforu, wapnia, sodu, chlorków, błonnika i umiarkowaną zawartością białka.

Ponadto tworzenie się jałowych kamieni struwitowych obserwuje się znacznie częściej, jeśli pH moczu jest wyższe niż 6,5. Na podwyższone pH moczu często wpływa dieta, ale może ono być również związane z leczeniem farmakologicznym i zaburzeniami w obrębie kanalików nerkowych. 

U kotów kamica struwitowa występuje zwykle w postaci pojedynczych kamieni podatnych na rozpuszczanie dietą. Idealnym posiłkiem w takim przypadku jest karma weterynaryjna dla kota Vet Response Urinary.

Jak już wspomniano struwity tworzą się zwykle w jałowym moczu, ale mogą być również wynikiem zakażenia układu moczowego przez bakterie wytwarzające ureazę, takie jak Staphylococcus i Proteus. Ureaza zwiększa stężenie amonu w moczu, powodując wzrost pH  i zmianę jonizacji fosforu. W przypadku infekcji bakteryjnej antybiotykoterapię należy kontynuować przez cały okres leczenia, ponieważ bakterie mogą być uwalniane z kamieni moczowych podczas ich rozpuszczania.

W terapii struwitów — jeśli mocz jest jałowy —  stosuje się dietę zakwaszającą mocz, o wysokiej wilgotności i  obniżonej zawartości magnezu, która rozpuszcza kamienie i zapewnia utrzymanie pH moczu poniżej 6,5. Dietoterapię należy stosować co najmniej 30 dni po tym, jak kamienie moczowe przestaną być widoczne w badaniu RTG.

Szybkość rozpuszczania się kamieni moczowych jest proporcjonalna do ich powierzchni. Małe, sterylne kamienie struwitowe mogą rozpuścić się w ciągu 2 tygodni.

Ze względu na wysoką zawartość sodu i zakwaszający charakter, dieta taka nie powinna być podawana kotom młodym, z niewydolnością nerek, nadciśnieniem tętniczym, zastoinową niewydolnością serca, azotemią i hipokaliemią — u takich kotów konieczna jest interwencja chirurgiczna.

Natychmiastowy zabieg operacyjny konieczny jest również w przypadku niedrożności  moczowodów — wymaga natychmiastowej interwencji chirurgicznej. Z praktycznego punktu widzenia, rozpuszczenie kamienia , który zajmuje większość pęcherza moczowego, jest mało prawdopodobne, w związku z czym w takim przypadku również zaleca się zabieg.

Kamienie szczawianowo-wapniowe (CaOx)

Kamienie moczowe składające się ze szczawianu wapnia występują najczęściej u kotów brytyjskich, perskich, oraz  rasy  Maine Coon i Ragdoll. Czynnikami ryzyka są: otyłość,  niska zawartość potasu, wapnia i fosforu w diecie, zmniejszone spożycie płynów i zbyt kwaśny mocz.

Diety o wysokiej zawartości białka również mogą być czynnikiem ryzyka, jeśli źródło białka zawiera hydroksyprolinę (główny składnik kolagenu), która jest prekursorem szczawianów. U wszystkich kotów z kamicą CaOx należy oznaczyć stężenie wapnia we krwi i zbadać przyczynę ewentualnej hiperkalcemii.

W przypadku kamieni szczawianowych podstawą jest interwencja chirurgiczna, a dietoterapia i suplementacja  maja ograniczone znaczenie. Z praktycznego punktu widzenia podstawą jest nakłonienie kota do wypijania jak największej ilości wody — dobre rezultaty daje stosowanie różnego rodzaju kocich fontann i karm wilgotnych (sprawdź karma weterynaryjna dla kota). Zwiększenie ilości pobieranej ma na celu zmniejszenia ciężaru właściwego moczu oraz zwiększenie częstotliwości oddawania moczu. Częste oddawanie moczu skraca czas retencji kryształów i minimalizuje ryzyko tworzenia się kamieni.

Postępowanie prewencyjne obejmuje również stosowanie hydrochlorotiazydu i  cytrynianu potasu. Hydrochlorotiazyd pobudza diurezę i zmniejsza wydalanie wapnia z moczem, a cytrynian potasu powoduje jego alkalizację zmniejszając w ten sposób stężenie szczawianu wapnia w moczu.

Inne kamice

Kamica moczowa wywołana lekami jest rzadka  (ok 0,1 %). W tym przypadku kamienie utworzone są przez bezpośrednią krystalizację wydalanego z moczem leku lub jego metabolitów — u kotów są to najczęściej sulfonamidy, fluorochinolony, i doksycyklina. Mogą też powstawać podczas krystalizacji leku wokół wcześniej utworzonych kamieni moczowych.

Z definicji kamienie moczowe składają się z kryształów, ale kamienie DSB (ang. Dried Solidified Blood), nie zawierają materiału krystalicznego. Są zazwyczaj bardzo twarde, ciemne i składają się z wysuszonej krwi. Występują one rzadko, a z wywiadu wynika zwykle, że u pacjentów występował wcześniej krwiomocz. Są to kamienie niecieniujące w RTG, chyba, że zawierają domieszki szczawianu lub fosforanu wapnia. Trudno również  zaobserwować je w badaniu USG. W związku z tym, w sytuacji gdy w RTG, widoczna jest niedrożność moczowodów, powiększenie nerek i wodonercze, ale nie obserwuje się widocznych kamieni, jako przyczynę należy rozważyć kamicę DSB i podjąć leczenie chirurgiczne.